[pagevisual]

De Ambachtsman, de mens als maker

Door: Marguerithe de Man, programmamanager van In de Wind met een passie voor het ontwerpen van leeromgevingen.

Met schilderstape plakken we een vlak op de muur af. Een kleurvlak achter een open kast zodat de voorwerpen die erin staan een ‘dramatische’ achtergrond krijgen.  Het moet breder dan de kast zelf, dat is duidelijk en snel bepaald. We doen langer over de hoogte. Eerst plakken we hem af op een gelijk percentage hoger als breder. Dat blijkt het niet te zijn als we de kast er weer even voorzetten. Mijn man, Coen, stelt voor het kleurenvlak evenwijdig aan de deurpost te maken, mooi symmetrisch. Ook dat is het niet. De juiste verhouding blijkt een lijn tussen die twee eerdere hoogtes te zijn.

Terwijl Coen het vlak schildert, lees ik verder in het boek van Sennet en kom bij een passage over obsessie in waarin Sennet een verhaal vertelt over Wittgenstein die een huis bouwt. Een huis dat ‘het’ net niet is. Het mist oorspronkelijk leven. Oorzaak? Wittgenstein beredeneert en berekent alles in verhoudingen. Net als onze eerste kleurvlak poging. Sennet destilleert er vijf zeer herkenbare lessen voor goed uit:

1     De goede vakman kent het belang van een schets, dat wil zeggen dat je niet precies weet wat je gaat doen als je begint. De schets voorkomt een voortijdig slot, want je kunt niet weten wat je kunt bereiken voordat het werk begint.

2     De goede vakman hecht waarde aan onvoorziene gebeurtenissen en beperkingen. Als je je materiaal kent, ben je in staat om problemen te zien als kansen en uit te buiten in intuïtieve sprongen.

3     Een goede vakman moet vermijden dat hij een probleem isoleert van andere vraagstukken want dan verliest het zijn relationele karakter. Dan levert de oplossing geen meerwaarde aan het geheel.

4     Een goede vakman gaat perfectionisme uit de weg, zeker als die er alleen aan bijdraagt om te laten zien wat hij kan of vorm boven het belang van functie stelt.

5     Een goede vakman weet wanneer het tijd is om te stoppen, namelijk wanneer meer werk afbreuk gaat doen omdat het als het ware de productie van het werk uitwist.

Een geweldige anekdote in een zeer inspirerend boek. De reden dat ik zo inspirerend vind is tweeledig. Socioloog Sennett geeft aan de hand van uiteenlopende vakken en vakmensen  (zoals houtbewerkers, vioolbouwers, glasblazers, architecten en boekbinders) een heel precies beeld van vakmanschap. In ons vak spreken we vaker over de professional of de kenniswerker dan over de vakman. Er heeft kennelijk stilletjes een verschuiving plaatsgevonden van aandacht voor het ambacht en het handwerk naar aandacht voor de cognitie en het hoofd.

Daarmee is een deel van de taal waarin we kunnen praten over het ambacht van deze kennisprofessional verloren gegaan. Volgens Sennett werd het begrip professional voor het eerst gebruikt door (vak)mensen die zichzelf niet langer als ‘gewoon werknemer’ beschouwden. Het ambachtsdeel van de – de veranderaar, is er wel zeker nog steeds. Het boek van Sennett helpt om er weer taal aan te kunnen geven. Ik vind het vakmanschap, het handwerk, een belangrijke component van ons vak. Ik merk echter, net als de koks die Sennett aanhaalt in het stuk over expressieve instructies, dat het soms lastig is om er taal aan te geven en om het over te dragen.

Dat overdragen is de tweede reden waarom ik De ambachtsman inspirerend vind. Sennett gaat in op het proces van vakman worden of vakbekwamer worden. In zijn beschrijvingen daarvan, die toch uit een heel andere koker komt dan ons denken over het ontwerpen van krachtige leeromgevingen zag ik zoveel parallellen dat ik er enthousiast van werd.

In  mijn volgende twee blogs ga ik in op drie uitdagingen voor het vakmanschap van organisatieadviseurs die ik aan dit boek ontleen:

1. Veranderaars – Drie uitdagingen  voor het versterken van het vakmanschap van organisatieadviseurs.

2. Lessen over het ontwikkelen van vakmanschap en de overeenkomsten met onze Sioo leeromgevingen – De werkplaats en de relatie tussen meester(s) en gezellen

3. Leeromgevingen voor vakontwikkeling voor organisatie professionals

Tags: , , ,

Dit bericht is geplaatst op dinsdag 26 augustus 2014 om 15:44 onder Algemeen, In de Wind, Ontwerpen. U kunt de reacties volgen via de RSS 2.0 RSS-feed. U kunt een reactie achterlaten of een link op uw eigen website plaatsen.

4 reacties op “De Ambachtsman, de mens als maker”

Simen van der Goot zegt:

september 2nd, 2014 at 13:41

Dit blog is mij uit het hart gegrepen. Wat een mooi, scherpzinnig en belangwekkend betoog: verplichte kost voor iedere veranderaar zou ik zeggen.

marguerithe zegt:

september 2nd, 2014 at 15:44

Dank je wel, het is een erg leuk boek, en ik heb wel wat met vakmanschap.

Judy Alkema zegt:

september 2nd, 2014 at 22:12

Wat mooi dat je deze vijf lessen uit het boek uitlicht. Ik heb het boek gelezen in het kader van mijn masteronderzoek vorig jaar. Ik vond het erg treffend, die parallellen met het ons ambachtswerk. Het niet dichttimmeren, blijven zoeken naar. Ik kijk uit naar je volgende blogs :-).

marguerithe zegt:

september 8th, 2014 at 21:48

Dank Judy, en de tweede blog staat er nu ook op, daar ga ik in op de uitdagingen die ik zie. En ik ben benieuwd of je de parallellen met sioo programma’s ook ziet, die in blog 3 aan de orde zijn. die komt binnenkort.Groet 

Geef een reactie