[pagevisual]

De herwaardering van de roulerende koffiemok

Het creëren van

Door: Sandra Kensen

Soms duurt het even voordat een concept of een verhaal binnenkomt. Een dergelijke uitgestelde leerervaring overkwam mij met het concept ‘tussenruimte’ en het verhaal van gemeentesecretarissen over roulerende koffiemokken. Sinds 2006 werk ik elk jaar met een groep gemeentesecretarissen. In elke groep vertelde ten minste één met trots over de vijf koffiemokken die hij of zij door de gemeentelijke organisatie liet rouleren. Op een vast tijdstip komen de vijf medewerkers met zo’n mok naar de secretaris voor koffie. Na afloop geven de vijf medewerkers hun mok door aan een collega naar keuze voor de volgende keer. Op een mededeling als deze had ik als leider van de leergang niets te zeggen. Een koffiemokactie was toch wel een te klein gebaar in het grote verhaal van leidinggeven aan maatschappelijk relevante veranderingsprocessen. We gingen door met het programma zoals gepland.

Echter, sinds begin deze maand ben ik me bewust van het theoretische begrip ‘tussenruimte’, waardoor ik anders naar de koffiemokacties ben gaan kijken. Op vrijdag 1 april jl. sprak Halleh Ghorashi (hoogleraar aan de Vrije Universiteit te Amsterdam) over de tussenruimte als een plek waar mensen bijeenkomen om persoonlijke verhalen uit te wisselen. De tussenruimte maakt mensen even vrij van de praktijken van spreken en schrijven waar zij anders door worden begrensd. Hallah Ghorashi sprak op de slotdag van het eerste kandidatenprogramma voor toekomstige gemeentesecretarissen en ging in op diversiteit en kwaliteit. Het kandidatenprogramma is een initiatief van de Vereniging voor Gemeentesecretarissen om meer vrouwelijk en bi-cultureel talent aan de top van gemeentelijke organisaties te krijgen.

Toch was het pas maandag 4 april jl. dat het begrip tussenruimte voor het eerst tot me doordrong als een begrip van belang. Ik belde toen met Paul Valens, coach in het kandidatenprogramma voor toekomstige gemeentesecretarissen, en we keken terug op de slotdag. Paul was dat weekend tot het inzicht gekomen dat een gemeentesecretaris naast medium tussen de ambtelijke organisatie en het gemeentebestuur, partner in beleid en moderator van vergaderingen, tevens de rol van tussenruimtemaker hoort te vervullen. Een gemeentesecretaris heeft de positie om te interveniëren in de samenwerking tussen uiteenlopende partijen wanneer problematische situaties na jaren over en weer praten niets veranderen en gevaarlijk blijven. Dan kan een gemeentesecretaris een tussenruimte (laten) creëren.  

“Wanneer je een tussenruimte betreedt, voel je dat de manier waarop je met elkaar zult omgaan en met elkaar zult spreken anders is dan buiten deze ruimte. Je neemt jezelf en je overtuigingen mee de tussenruimte in. Deze zijn je inzet en maken dat je aanwezigheid ertoe doet” (Ghorashi, Heermalezing 2007, p.3). “Echter, je wordt uitgenodigd om in een andere vorm eens iets heel anders over jezelf te vertellen of te laten zien dan gebruikelijk. Op deze wijze kunnen de verschillen die naar elkaar luisteren in de weg stonden, naar de achtergrond verdwijnen en kan er een aanzet tot een gemeenschappelijke ruimte ontstaan waarin je elkaar kunt naderen en kunt horen.”    

In de afgelopen weken kwamen verscheidene beelden, teksten en ontmoetingen in mijn herinnering op die ik nu achteraf zie als tussenruimtes. Bijvoorbeeld het stadsgesprek over culturele diversiteit in Breda (5 juni 2008) dat plaatsvond in een kunstenaarsatelier waar op dat moment t-shirts met internationale opschriften aan de wanden hingen. Bij binnenkomst wisten de 70 deelnemers dat het er anders aan toe zou gaan dan ze gewend waren. De start bevestigde dit. Geen stellingen, geen vraag- en antwoordsessie, geen presentaties en uitwisseling van meningen, maar zes mensen uit de stad die om de beurt een minuut op een zeepkist gingen staan om vanuit hun persoonlijke ervaring te vertellen wat zij belangrijk vonden en waar zij voor Breda actie op wilden ondernemen. De zes initiatiefnemers nodigden elk tien mensen in de zaal uit om met hen samen na te gaan wat er mogelijk was. Wie kon er verhalen over een persoonlijke ervaring die iets toevoegde aan het verhaal van de initiatiefnemer? Hoe kon op deze ervaringen worden voortgebouwd zodat er acties konden worden georganiseerd die van waarde waren voor een divers Breda?

Een andere herinnering die naar boven kwam, was dus dat jaarlijks terugkerende verhaal van gemeentesecretarissen over roulerende koffiemokken in hun organisatie. Zij snapten dat zij een ruimte creëerden waarin zij met slechts enkele medewerkers in onverwachte samenstelling, zonder agenda, een vrij gesprek bij de koffie konden hebben. Op deze manier konden er andere dingen gebeuren dan anders. De trots waarmee de gemeentesecretarissen hun verhaal deden, had me al veel eerder moeten aanspreken. ‘Waar ben je trots op?’ is een cruciale startvraag van , een perspectief op veranderen waar ik me in specialiseer, nota bene.

De volgende keer dat een gemeentesecretaris het verhaal van de roulerende koffiemokken vertelt, zal ik mijn koffiemok pakken en bij hem of haar gaan zitten om naar het verhaal te luisteren.

Tags: , ,

Dit bericht is geplaatst op donderdag 12 mei 2011 om 13:52 onder Algemeen, Gemeenten. U kunt de reacties volgen via de RSS 2.0 RSS-feed. U kunt een reactie achterlaten of een link op uw eigen website plaatsen.

3 reacties op “De herwaardering van de roulerende koffiemok”

Paul de Ruijter zegt:

mei 13th, 2011 at 13:41

Mooi verhaal Sandra! Het doet me denken aan een verhaal dat ik hoorde over een Heineken bottelarij die vrijwel foutloos liep. Tot op een dag de storingen begonnen op te treden. Consultant na consultant deed onderzoek en ze vonden niets. Tot dat iemand er achter kwam dat de storingen kwamen nadat het koffieapparaat was verplaatst. De procesoperators en de onderhoudsafdeling hadden vanaf dat moment eigen koffie. Weg tussenruimte. Nu was er pas contact als er daadwerkelijk storing was, terwijl bij de koffie “rare geluidjes” al werden doorgegeven. Weg “ik ga wel even kijken wat het is”. Leuk woord, tussenruimte. Dankjewel!
Paul

Birgit Dewez zegt:

mei 15th, 2011 at 13:45

Dag Sandra, leuke blog en herkenbaar wat het effect van de “tussenruimte” is. Zelf organiseer/begeleid ik dit soort gesprekken onder de noemer reconstructies. Daarbij vertelt een team of groep over een proces of een traject in hun praktijk. Door mijlpalen en energiegevers en -nemers te identificeren, ontstaat een verhaal dat te delen valt (geschikt voor kennisdeling en overdracht), common ground, basis voor (zelf)reflectie en analyse en basis voor ontwikkeling en herontwerp. Deelnemers zijn erg te spreken over de rijkdom aan inzichten dat zo’n ‘gewoon’ gesprek oplevert. Het begrip ‘tussenruimte’ doet me ook denken aan ‘het nieuwe tussen’ waar Mark van Twist over schrijft. Jou ook? Groet Birgit

Geef een reactie