[pagevisual]

Lexicon Organisatieontwerp – organisatie en ontwerpen

Door: Brechtje Kessener

Negen Sioo alumni en docenten hebben zich verenigd in de Ontwerp. Wij streven ernaar de wijze waarop we organisaties vormgeven en veranderen door te ontwikkelen tot een multidisciplinaire organisatieontwerptheorie. Onze huidige werkwijze is sterk geënt op de systeemleer en de ontwerpleer. We willen deze werkwijze ontwikkelen door verbindingen te maken met (patronen in) onze praktijken en met de organisatiekundige theorie. Onderdeel van ons onderzoeksproces is het ontwikkelen van een lexicon, een blog-achtig woordenboekje waarin we kernbegrippen verder inkleuren. Op basis van die eerste verkenning doorsnijden we praktijken en zoeken we literatuur. Uw reactie is welkom.

Ontwerp en ontwerpen

Industrieel ontwerpen gaat over het vormgeven van een product met al haar sub- en aspectsystemen, zodanig dat het product voldoet aan de behoeften van alle stakeholders. Ontwerpen is een werkwoord dat staat voor het bewust vormgeven en het vertalen van functies naar vorm. Daarmee is het een heuristisch proces dat vraagt om abductie; een sprong waarmee de onbepaaldheid tussen de behoeften en eisen en de uiteindelijke concrete vormgeving wordt overwonnen. Dat kan alleen door het ontwerp en het ontwerpproces tegelijkertijd iteratief vorm te geven.
Bij is dat ook zo en toch heel anders. Een organisatie is een erg complex systeem met veel meer sub- en aspectsystemen, dan een industrieel product. Bovendien is het een levend systeem van mensen en groepen mensen die er hun betekenissen aan geven en er over communiceren. Daarmee zijn ontwerpers nooit alleen: ze zijn nooit de enigen die de organisatie vormgeven, want alle andere betrokkenen oefenen ook hun invloed op de organisatie uit.
Ontwerpen is echter wel een bewuste activiteit. Dus hoewel vele mensen hun invloed uitoefenen en de verschillende sub- en aspectsystemen van de organisatie mee vormen, zijn er vaak maar weinigen die bewust bezig zijn om de patronen van de organisatie anders vorm te geven. We kunnen zeggen dat alle betrokkenen organiseren, dat ze bezig zijn om de bijdragen van de organisatie aan haar omgeving te realiseren. Enkelen doen dat op een wijze waarop ook de patronen van die organisatie wijzigen. Deze mensen richten de organisatie opnieuw in. Wanneer zij dat ook doen met een bepaalde mate van bewustzijn, wanneer zij daarbij ook nadenken over de onderlinge samenhang tussen de sub- en aspectsystemen en de functies van de organisatie, dan noemen we het ‘ontwerpen’ van de organisatie. Het verschil tussen organiseren, inrichten en ontwerpen is daarmee gradueel en gaat over de mate van bewustzijn van de betrokkenen.
In de veranderkundige context wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen ontwerpen en ontwikkelen. Daarbij staat ontwerpen voor een blauwe veranderkundige aanpak, waar een kleine groep, voorafgaand aan een implementatie en verandering, bedenkt hoe de toekomstige organisatie eruit moet zien. De ontwikkelbenadering gaat dan over een proces waarbij veel meer mensen betrokken zijn en, gaandeweg de verandering, bedacht wordt hoe de toekomstige organisatie eruit moet zien. Echter, in beide benaderingen wordt de toekomstige organisatie vormgegeven en dus gaat het bij beide benaderingen om ontwerpprocessen. Het verschil zit ‘slechts’ in de mate van iteratie en participatie van betrokkenen.

Tags: , , ,

Dit bericht is geplaatst op donderdag 18 juni 2015 om 14:53 onder Algemeen, Organisatieontwerp, Systeemdenken. U kunt de reacties volgen via de RSS 2.0 RSS-feed. U kunt een reactie achterlaten of een link op uw eigen website plaatsen.

Geef een reactie