[pagevisual]

Verhalen vertellen

Door: Annet Weitering

Eergisteravond, 24 januari 2012, bezocht ik samen met mijn man Cas, de voorstelling ‘Daar werd wat groots verricht’ van Diederik van Vleuten. Hij is voornamelijk bekend als cabaretier, maar in deze voorstelling is hij een meesterlijk verteller. Diederik neemt zijn publiek mee terug in de tijd. Naar de zolder van zijn voorouders. Naar een kist vol dagboeken, vol memoires, foto’s en souvenirs. Naar Nederlands-Indië. Naar het verhaal van Oom Jan, het verhaal van een periode in de geschiedenis, waarin heel veel gebeurde.

Tijdens de voorstelling leef je niet alleen mee met het verhaal van Oom Jan en zijn vrouw Aukje, je krijgt ook een geweldige geschiedenisles. Geschiedenis van meer kanten bekeken dan ik ooit in mijn geschiedenislessen heb beleefd. Nog bijzonderder vond ik dat door het verhaal herinneringen boven kwamen van mijn eigen familie in die periode.

Mijn familie was niet welgesteld en kwam van het veen. Eerst het Friese veen en toen de turf daar op was trokken delen van de familie naar het Drentse veen en naar Wieringen en Hypolitushoef om de Afsluitdijk te bouwen. In de tweede wereldoorlog waren er geen drama’s. Niemand van de familie kwam in een kamp terecht of verloor familieleden. De vader van mijn man en mijn opa van moeders kant werden wel te werk gesteld in Duitsland. Mijn schoonvader heeft daar best een goede tijd gehad, met veel onderlinge kameraadschap en kaartavonden. De hongerwinter in Amsterdam was wel heftig voor mijn schoonfamilie. Daarentegen ruilde mijn opa (toen boer) in de oorlog een varken voor een paar schaatsen, want mijn vader moest wel schaatsen! Op Friese doorlopers wel verstaan, nog geen klapschaatsen.

Ook herinner ik me verhalen van verschillende vrienden en kennissen. Bij hun thuis werd nooit gesproken met ouders of grootouders over wat ze hadden meegemaakt in een jappenkamp of in een Duits/Pools kamp. De wederopbouw in Nederland zorgde dat mijn ouders, en later ook wij, konden profiteren van de welvaart. Mijn ouders vertrokken uit Bellingwolde, Oost-Groningen, naar Amsterdam en bouwden daar een goed leven op. In mijn familie én in die van mijn man, zijn wij de eerste generatie die kon studeren. We hebben het allemaal goed  en kunnen vaak en ver op vakantie gaan. Als kind gingen mijn opa’s en oma’s niet echt op vakantie. Hooguit een paar dagen met de fiets naar een tante of oom. Mijn schoonvader ging het avontuur al wel aan; met zijn hele gezin, zes man in de Volkswagen Kever naar Italië en kamperen aan het Gardameer. Zelf een caravan bouwen en door Joegoslavië naar Griekenland rijden. Een half jaar werken in Perzië (nu Iran). Hij nam pistachenootjes mee, daar hadden we hier nog nooit van gehoord. Nu gaan wij met onze kinderen naar Laos, Afrika, Indonesië. Onze zoon werkt, net als velen van zijn leeftijd, als vakkenvuller in Albert Heijn; om uit te gaan, of naar het popfestival Zsiget in Budapest.

Vorige week had ik nog zo’n herinnering, toen ik op bezoek ging bij Heidi Wismans van Teijin Aramid. Ik had nog nooit van Teijin Aramid gehoord, maar toen ik hun site bekeek, ging mij een lichtje branden! Teijin heeft onder meer een fabriek in Emmen/Emmercompascuum; de stad waar mijn opa’s en oma’s woonden en waar mijn moeder is geboren. Ik herinnerde me verhalen van de AKU uit Arnhem die een fabriek liet bouwen in Emmen. Later heette het de ENKA fabriek; een heel grote werkgever in die streek. Dit grote project kon doorgaan, toen bleek dat de vele beschikbare land- en veenarbeiders geschikt waren om in de fabrieken te  werken. Mijn moeder werkte ook een tijdje bij de AKU/ENKA als stenotypiste. Daarna werd het Akzo (Nobel). En dat is nu onderdeel van het Japanse Teijin. In de lobby van het hoofdkantoor van Teijin Nederland, in Arnhem, lees ik een boek over de geschiedenis van Teijin Aramid; een prachtig verhaal dat me meeneemt in de geschiedenis van de synthetische garens en vertelt dat er een jarenlange strijd woedde over octrooien met Dupont.

In één week allemaal linkjes met het verleden, verteld door een cabaretier of te lezen in een mooi boek van Teijin over de synthetische garens of door mijn eigen herinneringen uit verhalen.

Waarom ik dit blog eigenlijk schrijf, is dat dit alles me doet denken aan ons vakgebied; aan een manier van werken aan veranderingen door het vertellen van verhalen: . In onze opleidingen gebruiken we methoden als Learning History (ECM), Thick Desriptions (ACM) en Naturalistic Inquiry om verhalen te maken. Een aantal docenten werkt ook met interventies in de vorm van het maken en vertellen van verhalen. In verandertrajecten merk ik zelf regelmatig dat leiders het verhaal niet kunnen vertellen. Er komen weinig woorden en zelden wordt een ontwikkeling in een historisch perspectief geplaatst, waardoor redeneringen waarom iets moet en waartoe het moet leiden ontbreken of onnavolgbaar zijn. Gelukkig zijn er wel boeken met verhalen van organisaties zelf. De Universiteit van Utrecht levert dat zelfs als dienst aan bedrijven. Maar ook laten bedrijven zich interviewen om terug te kijken en daarvan te leren, bijvoorbeeld in het boek Leiders in Cultuurverandering met daarin een CD met 16 verhalen over een specifieke ontwikkeling in de organisatie.

En laat ik nou net, een uur geleden, horen dat dit boek staat op de shortlist voor Managementboek van het jaar!  Dat kan geen toeval zijn. Zelf was ik onderzoeker in dit traject en ik hoop natuurlijk dat wíj, Jaap Boonstra en de (Sioo) onderzoekers, winnen!

Ik wens iedereen ook een beetje van de vaardigheid waarmee  Diederijk van Vleuten ons gister deed genieten en ontroerde.

Tags: , ,

Dit bericht is geplaatst op donderdag 26 januari 2012 om 15:20 onder Algemeen. U kunt de reacties volgen via de RSS 2.0 RSS-feed. U kunt een reactie achterlaten of een link op uw eigen website plaatsen.

Geef een reactie