[pagevisual]

Werk aan de winkel: onderwijsorganisatie

Door: Gerhard Smid, Onderzoek en Kennisontwikkeling

media_xl_3103056Werk aan de winkel voor organisatiekundigen! Al 50 jaar wordt er geknutseld aan organisatie van het onderwijs in Nederland. Het systeem met het Ministerie van OCW als hoofdkantoor met veel kleine uitvoeringslocaties is omgevormd. Er is nog steeds een hoofdkantoor maar nu met veelal grote en zelfstandiger handelende organisaties. Het idee is dat de bemoeienis van het nationale niveau afneemt en de sturing lager in het system ligt. Vanuit dit idee is er veel energie gaan zitten in het netjes inrichten van zelfstandige schoolorganisaties wat tot meer effectiviteit en efficiency moet leiden.

Die organisatie is echter nu soms belangrijker dan waar die voor is. Middel is doel geworden. Het dagelijkse onderwijswerk raakt belast met activiteiten, die op zijn zachtst gezegd niet direct helpen in het werk van docenten ten behoeve van leerlingen en studenten. Dit wordt nog eens versterkt door overproduktie van beleid op het Ministerie.

Er is een tegenbeweging. Die tegenbeweging biedt voortdurend als oplossing aan: geef de leraar de ruimte, want die is professional. Daar is wat voor te zeggen. Maar er moet meer gebeuren. Het huidige onderwijs richt zich vooral op het individu, op het opleiden tot solisten. De dominante basisredenering is: zorg voor goed opgeleide individuen, daar varen kind en samenleving wel bij.

Deze basisredenering behoeft aanvulling. Daar zijn uitgebreide discussies over gaande. Een ding weet ik alvast wel: onze jongeren moeten ook de gelegenheid krijgen zich te ontwikkelen tot goede samenwerkers. Ze moeten de gelegenheid krijgen om te leren om vraagstukken waar meerdere disciplines of vakken bij nodig zijn, te kunnen tackelen. Zie het artikel: Niemand de deur uit, te downloaden op deze website.

Dit “leren samenwerken” invlechten in een leeromgeving is niet doenlijk voor een individuele docent. Daar is juist samenwerking voor nodig van docenten uit hetzelfde vak én uit andere vakken! Ruimte maken voor de leraar moet dus ook betekenen: ruimte maken voor samenwerken tussen leraren. Samenwerken gaat niet vanzelf, ook leraren zijn nu vaak solisten.

De vraag is nu welke inrichting van de onderwijsorganisatie dit samenwerken kan uitlokken en faciliteren (en waar het er al is: kan versterken). Het antwoord op die vraag is een bouwsteen voor de ontwikkeling van de professionaliteit van een moderne onderwijsorganisatie.

Over het antwoord is nagedacht. Het recent verschenen boek “Blauwdruk voor de emergente school” van Ben van der Hilst laat zien wat scholen en schoolleiders volgens hem zouden moeten doen. Hij legt de nadruk op structurering rond het dagelijkse werk. Dáár moet wat gebeuren: daar moeten zinvolle ontmoetingen mogelijk worden, veel meer dan nu kan. Wat de rest van de organisatie doet moet daarop zijn afgestemd. De inzichten van Ben zijn gebaseerd op kennis, ervaring en advieswerk. Het is goed dat hij ze nu compact bijeenbrengt, als inspiratiebron. Ben volgt de komende jaren via onderzoek hoe het werken met deze ideeën praktisch uitpakt (zie www.hetlerenorganiseren.nl).

Organisatiekundigen, ga hierover in discussie! Er is werk aan de winkel. Laten we de kreet “ruimte voor de professional” doorontwikkelen zodat scherp wordt met welke minimale veranderingen we maximale condities voor beter onderwijs kunnen creëren.

 

Bronnen

Gerhard Smid – Niemand alleen de deur uit. Onderwijs organiseren voor samenwerkingsbekwaamheid. Sioo essay 2015. Ook als: Niemand alleen de deur uit. Leer studenten hoe je samen vraagstukken oplost. In: Tijdschrift voor Hoger Onderwijs en Management, 2015 nr. 4, p. 55-61.

Gerhard Smid – Oratie Goed werk vraagt om goed besturen. Over professionalisering als hart van besturing van organisaties in de 21e eeuw. Oratie OU 2012.

Remco Coppoolse e.a. – Docentreacties op top-down innovatiesIn: Onderwijsinnovatie september 2014.

Dit bericht is geplaatst op donderdag 22 oktober 2015 om 13:19 onder Algemeen. U kunt de reacties volgen via de RSS 2.0 RSS-feed. U kunt een reactie achterlaten of een link op uw eigen website plaatsen.

Geef een reactie