[pagevisual]

Zo zelforganiserend is zelforganisatie niet.

Door: Heleen Tours

Deelnemers van het Sioo programma Succesvol Verandering Organiseren (SVO) brengen veelvuldig vragen in rond zelforganiserende of zelfsturende teams. Welke contexten lenen zich voor zelforganisatie of zelfsturing, in welk tempo en in welke mate voer je het in, hoe blijf je ervan af als manager zonder dat het een wildgroei wordt van initiatieven die niets meer met de bedrijfsdoelstelling te maken heeft? Zelfsturing is geen nieuw begrip. In de jaren ’90 van de vorige eeuw is er volop geëxperimenteerd met de invoering van zelfsturende teams. Veel van die initiatieven stierven in schoonheid door een gebrek aan richting en te veel aan mogelijkheden. De laatste jaren is dit organisatie inrichtingsprincipe weer helemaal terug van weggeweest. Tijd om eens een rondje langs de velden te maken en te inventariseren op wat voor manier organisaties in de 21ste eeuw invulling geven aan zelforganisatiezelfsturing.


We zien het volgende:

1. Zelforganisatie wordt top down ingevoerd

De Sitter (1981) typeerde zelfsturing als ‘beweging van onderop’, terwijl het initiatief in de door ons onderzochte cases in praktisch alle gevallen bij de top van de organisatie ligt. Het feit dat zelforganisatie van boven af wordt geïnitieerd heeft invloed op de implementatie en de borging van de aanpak. Een van de ondervraagden die de keuze voor zelforganisatie voor zijn organisatie heeft gemaakt zegt: ‘Ik was verbaasd hoe men reageerde. Ik dacht dat het makkelijker was om meer verantwoordelijkheid te nemen. Medewerkers zijn toch bang om afgerekend te worden. Bang om fouten te maken. Het nemen van initiatief moet echt aangewakkerd worden. Dat ligt ook in de manier van aansturen uit het verleden. Vaak hoor je van medewerkers: ‘Mag ik dat?’ De reorganisatie geeft ruimte, maar het is voor mensen wel wennen. Eerst zijn ze kort gehouden, nu krijgen ze veel ruimte. Ook is het uitkijken met mensen kritisch benaderen: dat kan je zo maar 2 stappen terug zetten’.

2. Mensen mogen dan wel het hoe kiezen, maar niet het wat

In de meeste gevallen die we hebben onderzocht gaat het meer om zelforganisatie dan om zelfsturing, maar de termen worden in veel gevallen door elkaar gebruikt. Grof gezegd gaan medewerkers bij zelfsturing over de wat èn de hoe van de organisatie en bij zelforganisatie mogen de medewerkers alleen aan de hoe komen. Een manager: ‘Wij bepalen als organisatie nog grotendeels wat er aan resultaten moet worden gehaald. Hoe medewerkers dat met elkaar organiseren, daar is veel vrijheid in. Belangrijk is wel als organisatie dat je de medewerkers richting mee geeft en goed faciliteert, anders denken ze: ‘Ja, eigen verantwoordelijkheid …. Het is meer: gooi het maar over de schutting’’.

3. Resultaten worden nauwgezet bijgehouden door de top

De top van de organisatie wil in de meeste van de onderzochte situaties toch nauwgezet kunnen meekijken in de resultaten van de zelforganiserende teams. Medewerkers moeten veel gegevens inkloppen zodat iedereen te allen tijde inzicht heeft in de resultaten. Drie managementperspectieven: ’Wij hebben een teamdashboard waar de doelen op gespecificeerd staan. Iedereen kan dagelijks de voortgang in resultaten van het eigen team inzien. Als de resultaten echt achterblijven, kunnen zowel van de zijde van het team als van de zijde van de leidinggevenden voorstellen en acties ter verbetering worden ingezet’ en ‘Alle resultaten worden digitaal bijgehouden en besproken in ons werkoverleg. We moeten ook consequent het gesprek blijven voeren over elkaar aanspreken, respect en vertrouwen. Twee directeuren zijn na spanningen met de Raad van Bestuur vertrokken, nu zijn er drie nieuwe mensen die er anders inzitten’ en ‘Het bijhouden van resultaten lag altijd bij directie en daar ligt het nu nog. Het wordt wel besproken in teams en daardoor beter gedragen. De controle ligt bij het systeem, MT en bestuur’.
Al met al kun je zeggen dat er talrijke initiatieven in uiteenlopende contexten zijn die er op gericht zijn om verantwoordelijkheden lager in de organisatie te leggen, dus: ’Ja, er is zelforganisatie, maar die is wel strak begrensd’.

Heleen Tours, Sioo programmamanager SVO

Dit bericht is geplaatst op vrijdag 1 december 2017 om 12:18 onder Algemeen, Succesvol Verandering Organiseren. U kunt de reacties volgen via de RSS 2.0 RSS-feed. Zowel reacties als pings zijn gesloten.

Comments are closed.